ارتودنسی یکی از روشهای متداول و محبوب برای مرتب کردن دندانها است که انتخاب بسیاری از افراد است. بااینحال، وقتی براکتها و سیمها روی دندانها قرار میگیرند خیلی از افراد نگران هستند که نتوانند ورزش کنند یا در حین فعالیتهای ورزشی دندانها و بریسهایشان آسیب ببیند. واقعیت این است که با رعایت چند نکته ساده همراه با انتخاب ورزشهای مناسب و استفاده از محافظ دهان میتوان درکنار داشتن ارتودنسی از فعالیتهای ورزشی لذت برد، بدون اینکه نگرانی خاصی بابت آسیب به دندانها یا بریسها وجود داشته باشد.
آدرس: تهران، فلکه دوم تهرانپارس، کلینیک دندانپزشکی ترنج (مسیریابی با گوگل مپ)
آیا با ارتودنسی میتوان ورزش کرد؟
بسیاری از افراد فکر میکنند نصب بریسهای ارتودنسی مانع انجام ورزشهای مورد علاقهشان میشود اما این تصور درست نیست. بیشتر ورزشها بهراحتی با ارتودنسی قابل انجام هستند و تنها لازم است کمی مراقب باشید و نکات ایمنی را رعایت کنید. ورزش کردن در طول درمان ارتودنسی نه تنها مشکلساز نیست، بلکه به حفظ سلامت عمومی بدن و بهبود روحیه کمک میکند.
با این حال، ورزشهای پرخطر که احتمال ضربه به صورت و دهان در آنها وجود دارد، نیاز به احتیاط بیشتری دارند. در این موارد استفاده از محافظ دهان مخصوص ارتودنسی میتواند از آسیب به دندانها و بریسها جلوگیری کند و به شما اجازه دهد با خیال راحت به فعالیت ورزشی خود ادامه دهید.
ورزشهای کمخطر و پرخطر در دوران ارتودنسی
در دوران درمان ارتودنسی هیچ ورزشی بهطور کامل ممنوع نیست؛ تفاوت در میزان خطر برخورد با صورت و دهان است. با انتخاب درست و رعایت نکات ایمنی، میتوان تقریباً هر فعالیت ورزشی را بدون آسیب به دندانها یا بریسها ادامه داد.
ورزشهای کمخطر
در این ورزشها احتمال برخورد به دندانها و براکتها بسیار پایین است و معمولاً نیازی به تجهیزات محافظتی خاص ندارند. پیادهروی، دوچرخهسواری آرام، شنا، تنیس، گلف و بدنسازی سبک از این دستهاند. حتی در این فعالیتها هم بهتر است مراقب ضربههای اتفاقی باشید.
در این فعالیتها احتمال برخورد به دندانها یا براکتها بسیار پایین است، هرچند در ورزشهایی مانند تنیس همچنان احتمال کم برخورد توپ با صورت وجود دارد و کمی احتیاط لازم است.
ورزشهای پرخطر
برخی ورزشها بهدلیل احتمال ضربه شدید به صورت و دهان، خطر بیشتری برای دندانها و بریسها دارند؛ اما این به معنای ممنوعیت آنها نیست. فوتبال، بسکتبال، والیبال، کشتی، ورزشهای رزمی مانند بوکس، کاراته و تکواندو، ژیمناستیک و دوچرخهسواری سریع، همگی با استفاده از محافظ دهان مخصوص ارتودنسی قابل انجام هستند. بدون محافظ، احتمال شکستگی بریسها، آسیب به دندان یا خونریزی لثه افزایش مییابد، بنابراین استفاده از محافظ در این ورزشها ضروری است.
محافظ دهان و ارتودنسی
استفاده از محافظ دهان برای افرادی که ارتودنسی دارند و ورزش میکنند، جز لوازم ضروری است. این وسیله از دندانها و بریسها محافظت میدهد و از وارد شدن ضربه به دندانها، شکستگی سیمها یا آسیب به لثه جلوگیری میکند. به کمک محافظ دهان، میتوان با خیال راحت همراه با ارتودنسی ورزش کرد.
محافظ دهان وسیلهای کوچک و قابل حمل است که روی دندانها و بریسها قرار میگیرد و از آنها را در برابر ضربه و فشار محافظت میکند. این محافظ معمولاً از پلاستیک نرم یا سیلیکون ساخته میشود و مخصوص ورزشکارانی است که در فعالیتهای پرخطر مانند فوتبال، بسکتبال یا ورزشهای رزمی شرکت میکنند.
محافظ دهان به سه نوع اصلی تقسیم میشود:
- محافظ آماده
- Boil & Bite
- سفارشی
محافظ آماده بدون نسخه پزشک قابل تهیه است و پلاستیک نرم دارد، اما اندازه آن ثابت است و معمولاً برای فرد دارای ارتودنسی مناسب نیست، چون فضای کافی برای حرکت دندانها در طول درمان ندارد و ممکن است به براکتها فشار بیاورد.
نوع Boil & Bite ابتدا در آب جوش نرم میشود و سپس روی دندانها قالبگیری میشود و راحتی بیشتری دارد.
محافظ سفارشی بهترین گزینه برای افراد دارای ارتودنسی است؛ این محافظ با قالبگیری دقیق و فضای داخلی متناسب با براکتها ساخته میشود، راحت و محکم است و هنگام صحبت کردن محدودیتی ایجاد نمیکند.
برای استفاده صحیح، کافی است محافظ را روی دندانها قرار داده و با انگشت کمی فشار دهید تا به درستی روی دندانها بنشیند. این کار ساده باعث میشود محافظ به خوبی روی دندانها و بریسها ثابت شود و هنگام ورزش از آسیب جلوگیری کند.
محافظ دهان دائمی نیست و با گذشت زمان سطح آن صاف میشود یا ممکن است آسیب ببیند. اگر از محافظ فرسوده یا آسیبدیده استفاده کنید، دیگر نمیتواند دندانها و بریسها را به خوبی محافظت کند. بنابراین لازم است به موقع آن را تعویض کنید تا هنگام ورزش از ارتودنسی محافظت کامل انجام شود.
محافظ دهان را میتوانید از داروخانهها، فروشگاههای لوازم ورزشی یا با مشورت متخصص ارتودنسی تهیه کنید. بهترین گزینه خرید محافظ دهان سفارشی است که با قالبگیری دقیق از دندانها ساخته میشود تا حداکثر محافظت را فراهم کند.
نکات ایمنی و مراقبت هنگام ورزش با ارتودنسی
ورزش کردن در دوران ارتودنسی امکانپذیر است، اما رعایت نکات ایمنی اهمیت زیادی دارد تا دندانها و بریسها آسیب نبینند. با کمی مراقبت و استفاده از ابزارهای محافظتی میتوان هم از ورزش لذت برد و هم درمان ارتودنسی را بدون مشکل ادامه داد.
پیشگیری از آسیب به براکتها و سیمها
برای جلوگیری از آسیب به براکتها و سیمها، همیشه هنگام ورزشهای پرخطر از محافظ دهان مخصوص ارتودنسی استفاده کنید. همچنین از تماس مستقیم با توپ یا ضربه شدید به صورت جلوگیری کنید و در ورزشهایی که احتمال برخورد فیزیکی بالاست، احتیاط بیشتری داشته باشید. این اقدامات ساده میتواند جلوی شکستن بریسها یا خم شدن سیمها را بگیرد.
اقدامات فوری در صورت آسیب
اگر حین ورزش دچار آسیب شدید، ابتدا آرامش خود را حفظ کنید و نوع آسیب را مشخص کنید، چون اقدام لازم در هر حالت متفاوت است.
اگر براکت جدا شده یا سیم بیرون زده، با موم ارتودنسی روی قسمت تیز را بپوشانید تا به لب و گونه خراش وارد نشود. سیم بیرونزده را خودتان قطع نکنید؛ در صورت امکان با ته پاککن مداد بهآرامی به سمت داخل هدایت کنید. سپس در اولین فرصت به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید. این حالت معمولاً فوریت بالایی ندارد.
اگر دندان لق شده، شکسته یا از ریشه کاملاً خارج شده است، این یک اورژانس دندانی واقعی است. در صورت خروج کامل دندان، آن را از قسمت تاج نه ریشه بردارید، در شیر یا بزاق نگه دارید و ظرف ۳۰ تا ۶۰ دقیقه خود را به دندانپزشک برسانید؛ سرعت در این حالت تعیینکننده نجات دندان است.
ارتودنسی و ورزش در کودکان و نوجوانان
کودکان و نوجوانانی که ارتودنسی دارند، میتوانند به راحتی ورزش کنند، اما باید با دقت بیشتری نکات ایمنی را رعایت کنند. استفاده از محافظ دهان مخصوص ارتودنسی هنگام ورزشهای پرخطر بسیار مهم است خصوصاً در کودکان که امکان حرکات ناگهانی در آنها بیشتر است. همچنین والدین و مربیان باید فعالیتهای ورزشی کودکان را زیر نظر داشته باشند و آموزشهای لازم را در مورد پیشگیری از آسیب به دندانها و لثهها به آنها بدهند تا درمان ارتودنسی با آرامش و بدون مشکل ادامه پیدا کند.
ورزشکاران حرفهای و ارتودنسی
ورزشکاران حرفهای که در دوران ارتودنسی قرار دارند، نیاز دارند تا تمرینات و مسابقات خود را با احتیاط بیشتری انجام دهند. رعایت نکات ایمنی و استفاده از ابزارهای محافظتی مخصوص به آنها کمک میکند تا درمان ارتودنسی و فعالیت حرفهای ورزشی همزمان پیش برود، بدون اینکه آسیبی به دندانها و بریسها وارد شود.
هماهنگی برنامه ورزشی با ارتودنتیست
ورزشکاران حرفهای باید برنامه تمرینی خود را با ارتودنتیست هماهنگ کنند. متخصص ارتودنسی میتواند ورزشهای پرخطر را شناسایی کرده و راهکارهایی برای کاهش آسیب ارائه دهد. همچنین توصیههایی برای زمانبندی تمرینات و مراقبت از بریسها در طول تمرینات ارائه میکند. این هماهنگی باعث میشود ورزشکار با امنیت کامل به فعالیتهای حرفهای خود ادامه دهد.
استفاده از تجهیزات محافظتی اختصاصی
برای ورزشکاران حرفهای، محافظ دهان معمولی ممکن است کافی نباشد؛ بنابراین استفاده از محافظ دهان سفارشی و تجهیزات محافظتی اختصاصی توصیه میشود. این محافظها با قالبگیری دقیق و طراحی ویژه ساخته میشوند تا هنگام برخورد شدید، بیشترین حفاظت را از دندانها و بریسها داشته باشند و همزمان محدودیتی برای ورزشکار ایجاد نکنند.
سوالات متداول
چه ورزشهایی بعد از ارتودنسی مجاز هستند؟
ورزشهایی که در آنها خطر برخورد شدید با دهان و دندان کم است، مانند پیادهروی، دوچرخهسواری آرام، شنا، تنیس و گلف برای افراد دارای ارتودنسی مناسب هستند.
آیا ورزشهای آبی مانند شنا برای کسانی که ارتودنسی دارند امن است؟
بله، شنا یکی از ورزشهای کمخطر است و معمولاً آسیبی به بریسها نمیرساند، مگر در مواقعی که برخورد شدید با دیواره یا دیگر افراد رخ دهد.
آیا ورزش با ارتودنسی باعث کند شدن روند درمان میشود؟
خیر، ورزش اصولی و با رعایت نکات ایمنی روند درمان را کند نمیکند و حتی میتواند به سلامت عمومی و روحیه فرد کمک کند.
بهترین نوع محافظ دهان برای ورزشکاران با ارتودنسی چیست؟
بهترین محافظ، محافظ دهان سفارشی است که با قالبگیری دقیق از دندانها ساخته میشود و راحتی و حفاظت کامل را فراهم میکند.
آیا میتوان بدون محافظ دهان ورزشهای پر برخورد را انجام داد؟
خیر، ورزشهای که امکان برخورد با دهان در آنها زیاد است بدون محافظ دهان خطر آسیب به دندانها و بریسها را افزایش میدهد و توصیه نمیشود.
چه زمانی بعد از تنظیم براکتها میتوان ورزشهای سنگین را شروع کرد؟
معمولاً ۲ تا ۳ روز اول پس از تنظیم براکتها، دندانها حساستر هستند؛ در این بازه ورزشهای سبک انجام دهید. پس از کاهش حساسیت میتوانید ورزشهای سنگینتر را با هماهنگی متخصص ارتودنسی از سر بگیرید.
استفاده از ارتودنسی نامرئی در ورزش راحتتر است یا براکتهای معمولی؟
الاینرهای شفاف متحرک (مانند اینویزیلاین) هنگام ورزش راحتتر هستند، چون قابل خارجکردناند و احتمال گیر کردن یا آسیب به بافت دهان در آنها کمتر است. با این حال، در ورزشهای پربرخورد بهتر است الاینر را خارج کرده و از محافظ دهان استفاده کنید. توجه داشته باشید که ارتودنسی لینگوال با اینکه نامرئی است، بهدلیل قرارگیری براکتها در سمت زبان همچنان نیازمند محافظ دهان در فعالیتهای پرخطر است.
آیا ورزشهای تماسی باعث آسیب دائمی به بریسها میشوند؟
اگر از محافظ دهان مناسب استفاده نشود، ورزشهای تماسی میتوانند باعث شکستگی بریسها یا خم شدن سیمها شوند اما آسیب دائمی نادر است و معمولاً با مراجعه به متخصص قابل اصلاح است.
چگونه میتوان در مدرسه یا باشگاه از بریسها محافظت کرد؟
استفاده از محافظ دهان، آگاهی از محیط، اجتناب از برخوردهای غیرضروری و توجه به توصیههای مربیان و والدین، راهکارهای اصلی برای محافظت هستند.
آیا میتوان ورزشهای رزمی یا کشتی را با ارتودنسی انجام داد؟
بله، اما تنها با استفاده از محافظ دهان سفارشی و رعایت نکات ایمنی کامل، زیرا احتمال ضربه به دهان و دندان در این ورزشها بالا است.
آیا میتوان همزمان با درمان ارتودنسی در مسابقات حرفهای شرکت کرد؟
بله، اما ورزشکاران حرفهای باید برنامه تمرینی و محافظت از بریسها را با ارتودنتیست هماهنگ کنند تا آسیب و وقفه در درمان به حداقل برسد.
چه اقداماتی برای کاهش درد یا آسیب هنگام ورزش با بریسها مؤثر است؟
استفاده از محافظ دهان، پرهیز از خوردن خوراکیهای سفت قبل و بعد از ورزش، شستشوی دهان بعد از تمرین و هماهنگی با ارتودنتیست برای مدیریت درد و فشار مؤثرترین راهها هستند.
