ارتودنسی متحرک کودکان

ارتودنسی متحرک یکی از روش‌های رایج و کارآمد در درمان ناهنجاری‌های دندانی کودکان و نوجوانان است. این روش با بهره‌گیری از دستگاه‌های قابل جابجایی، امکان هدایت و تنظیم دندان‌ها را در مراحل مختلف رشد فراهم می‌آورد. اما سوالی که ذهن بسیاری از والدین را مشغول می‌کند این است که چرا گاهی به‌جای روش‌های ثابت و مرسوم، ارتودنسی متحرک انتخاب می‌شود. قرار هست در این محتوا به این سوال و چندین سوال دیگر در رابطه با ارتودنسی متحرک در کودکان پاسخ دهیم.

هزینه ارتودنسی متحرک کودکان

هزینه‌ ارتودنسی متحرک به عوامل متعددی بستگی دارد و کمتر از ارتودنسی ثابت است. مهم‌ترین عامل، میزان پیچیدگی و شدت ناهنجاری است.

نوع دستگاه، تخصص و تجربه‌ی پزشک، و اینکه درمان برای یک فک یا هر دو فک انجام شود نیز در هزینه‌ی نهایی نقش دارند؛ درمان هم‌زمان دو فک معمولاً پرهزینه‌تر است. به همین دلیل، برآورد دقیق هزینه تنها پس از معاینه و بررسی وضعیت دندان و فک کودک توسط متخصص ارتودنسی ممکن است. جزییات هزینه هر درمان را در صفحه هزینه ارتودنسی به تفصیل بیان کردیم.

هزینه ارتودنسی متحرک برای هر فک حدودا از 15,000,000 تومان شروع می‌شود. هزینه و طول درمان دقیق بعد از معاینه توسط متخصص ارتودنسی مشخص خواهد شد.

ارتودنسی متحرک کودکان چیست؟

ارتودنسی متحرک در کودکان، ابزاری درمانی است که به‌صورت یک نگهدارنده‌ی پلاستیکی نرم یا سخت طراحی می‌شود. این نگهدارنده‌ها با در نظر گرفتن وضعیت دندان‌های کودک ساخته می‌شوند و اثرات هدایتی بر فک و دندان‌ها اعمال می‌کنند. عملکرد اصلی این دستگاه‌ها تنظیم عملکرد فک و دندان و جلوگیری از عادات نامناسبی است که می‌توانند به سلامت دندان‌ها آسیب بزنند.

ارتودنسی متحرک به سادگی توسط خود بیمار و با راهنمایی پزشک قابل استفاده و تنظیم است و به‌صورت دوره‌ای و بر اساس دستورالعمل پزشک معالج به کار می‌رود. نوع متداول این دستگاه از یک صفحه‌ی اکریلیک، پیچ و سیم تشکیل شده است، اما در موارد خاص ممکن است بخش‌های اضافی مانند فنر هم داشته باشد. در مواردی که ارتودنسی متحرک مناسب برای این مورد نباشد متخصص ارتودنسی از روش ارتودنسی ثابت استفاده خواهد کرد که درباره آن در صفحه ارتودنسی ثابت به صورت مفصل صحبت کردیم.

کارکرد اصلی ارتودنسی متحرک، جلوگیری از پیشرفت مال‌اکلوژن (ناهنجاری‌های دندانی)، رفع اختلال در عملکرد عضلات صورت، و اصلاح فرم فک بالا و پایین و وضعیت آن‌ها نسبت به یکدیگر است. به همین دلیل، شروع زودهنگام درمان با این روش می‌تواند نتایج مؤثرتری به همراه داشته باشد. هر دستگاه به‌صورت اختصاصی برای هر بیمار طراحی و ساخته می‌شود، بنابراین ساختار آن و تعداد ساعاتی که کودک باید از آن استفاده کند، بسته به وضعیت بیماری و نوع دستگاه متفاوت است.

انواع ارتودنسی متحرک برای کودکان

ارتودنسی متحرک بسته به اینکه برای کدام فک تجویز شود، انواع مختلفی دارد.

ارتودنسی متحرک فک بالا معمولاً با پلاک‌هایی انجام می‌شود که شامل یک کام (قسمتی که در سقف دهان قرار می‌گیرد) و قلاب‌هایی برای ایجاد فضای بیشتر است. این پلاک‌ها اغلب یک پیچ تنظیم‌کننده دارند که به‌تدریج آن را بازتر کنند تا فک کودک به میزان مورد نظر گسترش یابد. هدف اصلی این نوع، ایجاد فضای کافی برای رویش صحیح دندان‌ها و اصلاح روابط بین دندان‌های فک بالاست.

ارتودنسی متحرک فک پایین نسبت به فک بالا کمتر رایج است، زیرا فک پایین فضای مناسبی برای اتصال و نگهداری پلاک ندارد و پلاک‌ها معمولاً لق‌تر می‌شوند. با این حال، در صورت وجود ناهنجاری در فک پایین، متخصص می‌تواند بر اساس نوع ناهنجاری از این روش استفاده کند. هدف آن، مشابه فک بالا، اصلاح موقعیت دندان‌ها و بهبود عملکرد فک است.

ارتودنسی متحرک دو فک زمانی به کار می‌رود که کودک به اصلاح هر دو فک نیاز داشته باشد. در این حالت از پلاک‌های جداگانه برای هر فک استفاده می‌شود و گاهی برای کاهش ناراحتی کودک، این پلاک‌ها به‌صورت نوبتی در طول شبانه‌روز استفاده می‌شوند تا کودک راحت‌تر با درمان کنار بیاید.

انواع پلاک ارتودنسی متحرک

ارتودنسی متحرک با انواع مختلف پلاک انجام می‌شود که هرکدام ویژگی و کاربرد خاص خود را دارند، اما هدف همه‌ی آن‌ها اصلاح ناهنجاری‌های فک و دندان کودک است.

پلاک ساده از جنس آکریلیک ساخته می‌شود و برای اصلاح ناهنجاری‌های ساده‌ی دندانی به کار می‌رود. پلاک فانکشنال برای اصلاح مشکلات فکی و هدایت رشد فک‌ها استفاده می‌شود و در سنین رشد کاربرد زیادی دارد. پلاک با فنر Z برای حرکت دادن دندان‌های قدامی به کار می‌رود، و پلاک ساژیتال (Sagittal) موقعیت دندان‌ها را در جهت جلو و عقب اصلاح می‌کند. برای گسترش قوس دندانی نیز از پلاک‌های گسترش‌دهنده‌ی متحرک مانند پلاک اشوارتز (Schwarz) استفاده می‌شود. پس از پایان درمان هم پلاک نگهدارنده (ریتینر) برای حفظ نتایج و جلوگیری از بازگشت دندان‌ها به کار می‌رود.

الاینرهای شفاف (اینویزیلاین) نیز نوعی دستگاه متحرک هستند که به دلیل ظاهر نامرئی محبوبیت زیادی دارند. نکته‌ی مهم این است که ارتودنسی نامرئی با الاینرهای شفاف بزرگسالان معمولاً برای کودکان در سن دندان مختلط مناسب نیست؛ برای این گروه سنی نسخه‌ی مخصوصی به نام Invisalign First طراحی شده است.

انتخاب نوع پلاک به عوامل مختلفی از جمله نوع و شدت ناهنجاری، سن کودک و شرایط او بستگی دارد و متخصص ارتودنسی پس از بررسی دقیق، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب می‌کند.

بهترین سن برای انجام ارتودنسی متحرک در کودکان

تعیین سن مناسب برای آغاز درمان، یکی از عوامل مهم در دستیابی به نتایج پایدار است. توصیه‌ی استاندارد این است که اولین ویزیت ارزیابی ارتودنسی در حدود ۷ سالگی انجام شود؛ در این سن متخصص می‌تواند روند رشد فک و دندان را بررسی کند، هرچند این به معنای شروع فوری درمان نیست. شروع درمان فعال با ارتودنسی متحرک معمولاً در بازه‌ی ۹ تا ۱۳ سالگی و هنگام رشد فک قرار می‌گیرد؛ یعنی دوره‌ی دندان‌های مختلط که کودک هم‌زمان دندان‌های شیری و دائمی دارد.

در این دوره، کودک هنوز بخشی از دندان‌های شیری خود را دارد، اما تعدادی از دندان‌های دائمی نیز رویش کرده‌اند. همین شرایط فرصت مناسبی برای متخصص فراهم می‌کند تا با هدایت استخوان فک و دندان‌ها، رشد آن‌ها را به مسیر صحیح هدایت کند. به دلیل انعطاف‌پذیری بیشتر استخوان فک در این سن، حرکت دادن و شکل‌دهی دندان‌ها ساده‌تر است و انحرافات جزئی به‌راحتی اصلاح می‌شوند. با این حال، در موارد مال‌اکلوژن پیشرفته، برنامه‌ی درمان باید متناسب با سن بیمار تنظیم شود.

شروع زودهنگام درمان، علاوه بر کوتاه‌تر کردن دوره‌ی درمان، به اصلاح مشکلات دندانی و فکی در مراحل اولیه‌ی رشد کمک می‌کند و از پیچیده‌تر شدن مشکلات در آینده جلوگیری می‌نماید.

مزایای ارتودنسی متحرک کودکان

مهم‌ترین مزیت ارتودنسی متحرک، امکان خارج کردن آسان آن از دهان است. کودک می‌تواند دستگاه را هنگام غذا خوردن، مسواک زدن یا ورزش از دهان خارج کند؛ همین موضوع رعایت بهداشت دهان و دندان را ساده‌تر می‌کند و از تجمع پلاک، پوسیدگی و بیماری لثه جلوگیری می‌نماید. این راحتی و انعطاف، تجربه‌ی درمان را برای کودک دلپذیرتر می‌سازد.

از نظر زیبایی نیز این دستگاه‌ها در رنگ‌ها و طرح‌های متنوع و حتی به‌صورت شفاف یا همرنگ دندان قابل ساخت‌اند، که باعث می‌شود کودک احساس بهتری نسبت به استفاده از آن داشته باشد و اعتمادبه‌نفسش حفظ شود. در بسیاری از موارد، اثر درمان در مدت کوتاهی روی دندان‌ها دیده می‌شود و همین، انگیزه‌ی کودک و والدین را برای ادامه‌ی درمان بالا می‌برد.

از نظر هزینه نیز ارتودنسی متحرک معمولاً مقرون‌به‌صرفه‌تر از ارتودنسی ثابت است و امکان پرداخت اقساطی آن هم برای بسیاری از خانواده‌ها وجود دارد. این روش به‌ویژه برای اصلاح ناهنجاری‌های خفیف تا متوسط و هدایت رشد فک در سنین کودکی کارآمد است و نصب آن نیز ساده و کم‌آسیب انجام می‌شود.

معایب ارتودنسی متحرک کودکان

در کنار مزایا، ارتودنسی متحرک محدودیت‌هایی هم دارد. در روزهای اول استفاده، کودک ممکن است افزایش بزاق، حالت تهوع خفیف یا احساس ناراحتی از وجود یک جسم اضافی در دهان را تجربه کند، و برخی پلاک‌های حجیم می‌توانند به‌طور موقت تکلم را دشوار کنند. این مشکلات معمولاً با گذشت زمان و عادت کردن کودک برطرف می‌شوند.

مهم‌ترین نقطه‌ضعف این روش، وابستگی آن به همکاری کودک است. اثربخشی درمان مستلزم استفاده‌ی منظم و مداوم از دستگاه است و اگر کودک مرتب آن را از دهان خارج کند، نتیجه‌ی مطلوب به دست نمی‌آید. افزون بر این، ارتودنسی متحرک در اصلاح ناهنجاری‌های فکی شدید و بی‌نظمی‌های پیچیده‌ی دندانی، کارایی کمتری نسبت به ارتودنسی ثابت دارد و در این موارد روش ثابت ارجح است.

نحوه انجام و مدت زمان درمان ارتودنسی متحرک کودکان

انتخاب ارتودنسی متحرک با توجه به نوع و شدت ناهنجاری توسط متخصص انجام می‌شود و ممکن است برای یک یا هر دو فک تجویز گردد.

در فک بالا، پلاک معمولاً از یک بخش کام و قلاب تشکیل شده و به‌ویژه برای کودکانی که دچار تنگی کام و تنفس دهانی هستند مفید است و به شکل‌گیری صحیح قوس فک کمک می‌کند؛ پیچ تعبیه‌شده در آن به‌تدریج (توسط والدین یا متخصص ارتودنسی) تنظیم می‌شود تا فک گسترش یابد. در فک پایین، استفاده از پلاک کمتر رایج است اما در صورت نیاز به اصلاح موقعیت دندان‌ها تجویز می‌شود. اگر هر دو فک نیاز به درمان داشته باشند، از پلاک جداگانه برای هر فک استفاده می‌شود که گاهی برای راحتی کودک به‌صورت نوبتی به کار می‌رود.

مدت‌زمان استفاده‌ی روزانه از پلاک، بسته به نوع آن متفاوت است. برخی پلاک‌ها (به‌ویژه پلاک‌های فانکشنال و بعضی پلاک‌های فک بالا) ممکن است فقط چند ساعت در شبانه‌روز یا عمدتاً هنگام شب استفاده شوند، در حالی که برخی دیگر باید تا ۲۰ تا ۲۲ ساعت در دهان بمانند. تعیین دقیق این زمان بر عهده‌ی متخصص است و رعایت آن نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.

مدت کل درمان در کودکان معمولاً کوتاه‌تر از بزرگسالان است، زیرا فک و دندان‌های کودک در حال رشد و استخوان فک انعطاف‌پذیرتر است و تغییرات دندانی سریع‌تر اتفاق می‌افتد. در بزرگسالان به دلیل توقف رشد، درمان معمولاً بین ۱.۵ تا ۲ سال طول می‌کشد. در هر دو گروه، همکاری بیمار و رعایت دستورات متخصص نقش زیادی در کوتاه‌تر شدن دوره‌ی درمان دارد.

مراقبت و نگهداری از پلاک ارتودنسی متحرک کودک

موفقیت درمان تا حد زیادی به مراقبت درست از پلاک بستگی دارد. تمیز کردن روزانه‌ی پلاک اهمیت بالایی دارد، چون باقی‌مانده‌ی مواد غذایی می‌تواند باعث بوی نامطبوع، تجمع باکتری و آسیب به دندان و لثه شود. برای این کار، پلاک را با یک مسواک نرم و خمیردندان به‌خوبی تمیز کنید و دقت کنید سطوحی که با دندان‌ها در تماس‌اند کاملاً پاک شوند. هفته‌ای یک‌بار نیز می‌توان از قرص‌های مخصوص تمیز کردن استفاده کرد؛ کافی است قرص را در آب حل کرده و پلاک را برای مدت توصیه‌شده در آن قرار دهید. برای شستشو همیشه از آب سرد استفاده کنید، زیرا آب داغ پلاستیک پلاک را تغییر شکل می‌دهد.

رژیم غذایی هم در حفظ سلامت پلاک نقش دارد. بهتر است کودک از غذاهای چسبناک مانند آدامس، تافی و کارامل پرهیز کند، چون به پلاک می‌چسبند و گاهی باعث جدا شدن قطعات آن می‌شوند. غذاهای سفت مانند آجیل، یخ و آب‌نبات سفت می‌توانند پلاک را بشکنند، و نوشیدنی‌های گازدار به دلیل اسید بالا به مینای دندان آسیب می‌رسانند.

چند نکته‌ی دیگر هم به دوام و عملکرد صحیح پلاک کمک می‌کند. کودک باید پلاک را طبق دستور متخصص و در بیشتر ساعات شبانه‌روز در دهان نگه دارد و فقط هنگام غذا خوردن و مسواک زدن آن را خارج کند. هنگام خارج کردن، این کار را آرام و با دقت انجام دهد و پلاک را پس از خارج کردن در جعبه‌ی مخصوص خود قرار دهد تا گم یا آسیب نشود. تنظیم اصولی دستگاه نیز که مهم‌ترین نقش والدین در این درمان است، باید مرتب و دقیقاً طبق دستورالعمل پزشک انجام شود.

هنگام ورزش نیز بهتر است کودک پلاک را از دهان خارج کند و در ورزش‌های پربرخورد، برای محافظت از دندان‌ها از محافظ دهان استفاده نماید. اطلاعات بیشتر در این زمینه در صفحه ورزش با ارتودنسی آمده است.

چگونه بهترین نتیجه را از ارتودنسی متحرک کودکان بگیریم؟

همکاری کودک و والدین مهم‌ترین عامل است؛ والدین باید با ایجاد انگیزه، کودک را به استفاده‌ی منظم و صحیح از دستگاه تشویق کنند و مراجعه‌ی منظم به متخصص را جدی بگیرند، چون در هر جلسه پیشرفت درمان ارزیابی و دستگاه در صورت نیاز تنظیم می‌شود. درمان کامل ممکن است چند سال طول بکشد و نیازمند صبر و پیگیری مستمر است.

حفظ چسبندگی دستگاه به دندان‌ها نیز برای اصلاح صحیح بایت ضروری است. برای این منظور، کلیدی به بیمار داده می‌شود تا پیچ دستگاه را با فرکانس و میزانی که متخصص تعیین کرده تنظیم کند. احساس فشار ملایم روی دندان‌ها پس از تنظیم مجدد، نشانه‌ی عملکرد صحیح دستگاه است.

نکته‌ی پایانی اینکه استفاده‌ی به‌موقع از دستگاه اهمیت زیادی دارد. شروع درمان در سنین پایین، زمانی که کودک دندان‌های شیری و مختلط دارد، نتایج سریع‌تر و جامع‌تری به همراه دارد و نیاز به اقداماتی مانند کشیدن دندان دائمی یا جراحی را در آینده کاهش می‌دهد. اگر همین مشکلات تا سنین بالاتر بدون درمان بمانند، گاهی حتی با ارتودنسی ثابت هم به‌سختی اصلاح می‌شوند و ممکن است به درمان‌های پیچیده‌تر نیاز پیدا کنند.

ارتودنسی متحرک در شرق تهران

ارتودنسی متحرک روشی درمانی با استفاده از پلاک‌های قابل جابجایی است که برای اصلاح ناهنجاری‌های خفیف تا متوسط فک و دندان در کودکان و نوجوانان کاربرد دارد. این روش با هدایت صحیح رشد فک و دندان در سنین پایین، از پیچیده‌تر شدن مشکلات در آینده جلوگیری می‌کند. سهولت استفاده، رعایت آسان‌تر بهداشت، بهبود گفتار و عملکرد دهان، و هزینه‌ی مناسب‌تر نسبت به ارتودنسی ثابت از مهم‌ترین مزایای آن است. درمان فعال با این روش معمولاً در بازه‌ی ۹ تا ۱۳ سالگی انجام می‌شود و موفقیت آن بیش از هر چیز به همکاری منظم کودک و والدین بستگی دارد.

سوالات متداول